Een goed opgeleide Anti-pestcoördinator op school – NVOX

Artikel in NVOX, september 2025

De vraag: “Wat draagt bij aan een sociaal veilige leeromgeving?” stond centraal in een recent verkennend onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs. Aanleiding was een zorgwekkende
stijging in het aantal meldingen over sociaal onveilige situaties op school.

Uit het onderzoek blijkt dat beleid alleen niet voldoende is om sociale veiligheid te waarborgen. Het gesprek hierover moet gevoerd worden én blijven. Juist hier ligt een belangrijke taak voor de Anti-pestcoördinator of coördinator Sociale Veiligheid.

Sociale veiligheid in het onderwijs

Sociale veiligheid betekent dat kinderen, jongeren en medewerkers zich veilig voelen om zichzelf te zijn in het onderwijs. Het gaat om een omgeving waarin iedereen met respect wordt behandeld, waarin ruimte is voor verschillen en waarin je fouten mag maken zonder bang te zijn voor uitlachen, buitensluiten of pesten.

Een sociaal veilige school is een plek waar:

• leerlingen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen;
• leraren en andere professionals bewust werken aan een positieve groepssfeer;
• actief wordt opgetreden tegen pestgedrag, discriminatie en uitsluiting;
• vertrouwen en verbondenheid de basis vormen voor leren en ontwikkelen.

Sociale veiligheid ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om aandacht, bewustwording en samenwerking van iedereen op school – van leerlingen/studenten, in het totale onderwijs van po tot wo en onderwijsprofessionals met ondersteunende taken, tot ouders en de schoolleiding.

Want alleen in een veilige groep kunnen kinderen en jongeren leren, zich ontwikkelen en uitgroeien tot zelfverzekerde, weerbare en respectvolle volwassenen.

Pesten komt overal voor, óók in bèta-omgevingen waar het misschien minder besproken wordt. Ook in het natuurkundelokaal of tijdens practica in het scheikundelab kunnen leerlingen zich onveilig voelen. En ook op de werkvloer, tussen collega’s, kan sociale onveiligheid spelen. Juist jij kunt als docent of TOA het verschil maken door alert te zijn en het gesprek niet uit de weg te gaan.

Tien jaar Wet Sociale Veiligheid op School

Sinds 1 augustus 2015 is de Wet Sociale Veiligheid op School van kracht. Deze wet verplicht scholen in het primair, speciaal en voortgezet onderwijs om actief te werken aan de sociale veiligheid van hun leerlingen. De wet is er om pesten te voorkomen en sneller aan te pakken.

Scholen zijn verplicht om:

• Een aanspreekpunt pesten aan te stellen: een herkenbaar persoon waar leerlingen terechtkunnen.
• De coördinatie van het veiligheidsbeleid te beleggen: een coördinator sociale veiligheid of Anti-pestcoördinator zorgt ervoor dat beleid leeft in de praktijk.
• Jaarlijks monitoring uit te voeren: een jaarlijks onderzoek naar sociale veiligheid binnen de school door bijvoorbeeld leerlingvragenlijsten.

Deze drie speerpunten zorgen samen voor een structurele aanpak van pesten en het bevorderen van een omgeving waarin kinderen zichzelf kunnen zijn en zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Het belang van de wet

Pesten heeft een negatieve impact op het welzijn en functioneren van kinderen, zowel sociaal als cognitief. De schade die pesten teweeg brengt wordt vaak levenslang meegedragen.

Structurele aandacht helpt bij preventie, vroegsignalering en een effectieve aanpak. Door deze wet leggen scholen verantwoording af aan de Inspectie van het Onderwijs rondom hun beleid en acties rondom sociale veiligheid.

Maar let op: de wet zet aan tot actie. De uitvoering staat of valt met goed opgeleide onderwijsprofessionals.

De inspectie van onderwijs

Uit onderzoek van de Inspectie van Onderwijs blijkt dat dit nog lang niet overal op orde is. En bekend is dat: “Voor een (sociaal) veilige leeromgeving is het nodig om structureel en met alle betrokken partijen het gesprek hierover te voeren. Het belang hiervan is groot, omdat een veilige schoolomgeving noodzakelijk is om tot leren te komen.”

Uit het onderzoek van de Inspectie van Onderwijs blijkt eveneens dat scholen sociale veiligheid belangrijk vinden. Toch is de aandacht vooral gericht op leerlingen en hun ouders, en veel minder op de ondersteuning van personeel om hier op de juiste wijze mee om te gaan. Terwijl juist medewerkers een cruciale rol hebben in het veilig houden van de schoolomgeving.

Schoolleiders gaan er vaak vanuit dat personeel de juiste pedagogische vaardigheden heeft om veiligheid te waarborgen en problemen te herkennen. In de praktijk blijkt dat echter niet altijd zo te zijn.

De Inspectie roept daarom op om sociale veiligheid een structureel gespreksonderwerp te maken. Niet alleen tijdens incidenten, maar juist preventief en regelmatig, met alle betrokkenen: leerlingen, ouders én teamleden.

De rol van de Anti-pestcoördinator

De Anti-pestcoördinator speelt een centrale rol in het bevorderen van sociale veiligheid op school. Deze professional zorgt ervoor dat er niet alleen wordt gereageerd op pesten, maar dat er structureel en preventief wordt gewerkt aan een veilige en positieve schoolcultuur. Dat doet hij of zij in samenwerking met leerlingen, leerkrachten, docenten en onderwijsprofessionals met ondersteunende taken, schoolleiding en ouders.

Is er al een Anti-pestcoördinator bij jou op school? Lees dan hier over hoe je deze persoon zichtbaar maakt voor leerlingen, leerkrachten en ouders.

Ben jij Anti-pestcoördinator? Kom dan samen met ons in actie tijdens de Week tegen Pesten en zet in op preventie. Vraag hier ons gratis lespakket en gezinsbijlage aan!

Wetsvoorstel Vrij en Veilig Onderwijs

Een leerling die gepest wordt of een leraar die zich geintimeerd voelt: onveiligheid op school laat diepe sporen na. Het belemmert leren, ondermijnt vertrouwen en kan leiden tot levenslange gevolgen. Daarom werkt het ministerie van OCW aan een nieuwe wet ‘Vrij en Veilig Onderwijs’.

Deze wet moet scholen nog beter in staat stellen om sociale veiligheid te versterken en sneller te handelen bij incidenten. Het streven is dat de wet in werking treedt vanaf het schooljaar 2026-2027.

Scholen zijn nu al verplicht om te zorgen voor een veilige leeromgeving. Ze moeten beleid voeren, jaarlijks monitoren en een aanspreekpunt én anti-pestcoordinator hebben. De nieuwe wet bouwt hierop voort met extra maatregelen:

• Beter zicht op veiligheid: De leerlingmonitor wordt uitgebreid met vragen over onder andere pesten en seksuele intimidatie. Scholen worden verplicht om alle veiligheidsincidenten te registeren, en ernstige incidenten te melden bij de Inspectie van Onderwijs.
• Uitbreiding meldplicht: Niet alleen signalen van seksueel misbruik, maar ook seksuele intimidatie moet voortaan gemeld worden. En dit geldt ook voor signalen over meerderjarige leerlingen of studenten. De school moet hierover in overleg met de vertrouwensinspectie.
• Verplichte vertrouwenspersoon: Elke school moet straks twee vertrouwenspersonen hebben: één intern en één extern. Leerlingen, ouders én personeel hebben zo een laagdrempelig aanspreekpunt voor advies en ondersteuning.
• Beleid jaarlijks evalueren: Een veilige school vraagt om een open gesprek. Daarom wordt het verplicht om het veiligheidsbeleid jaarlijks samen te bespreken en te evalueren.

Lees meer over dit nieuwe wetsvoorstel op de website van Stichting School & Veiligheid, samenwerkingspartner van het Kenniscentrum Omgaan met Pesten.

MIRELLE VALENTIJN is eigenaar van het Kenniscentrum Omgaan met Pesten, actief als docent en nauw betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van het volledige scholingsaanbod.