Waarom elke school een goed opgeleide Anti-pestcoördinator nodig heeft

“Wat draagt bij aan een sociaal veilige leeromgeving?” Die vraag stond centraal in een recent verkennend onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs. Aanleiding was een zorgwekkende stijging in het aantal meldingen over sociaal onveilige situaties op school.

Uit het onderzoek blijkt dat beleid alleen niet voldoende is om sociale veiligheid te waarborgen. Het gesprek hierover moet gevoerd worden én blijven. Juist hier ligt een belangrijke taak voor de Anti-pestcoördinator of coördinator Sociale Veiligheid.

Waarom is sociale veiligheid in het onderwijs zo belangrijk? 

Sociale veiligheid betekent dat kinderen, jongeren en medewerkers zich veilig voelen om zichzelf te zijn in het onderwijs. Het gaat om een omgeving waarin iedereen met respect wordt behandeld, waarin ruimte is voor verschillen en waarin je fouten mag maken zonder bang te zijn voor uitlachen, buitensluiten of pesten.

Een sociaal veilige school is een plek waar:

• leerlingen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen;
• leraren en andere professionals bewust werken aan een positieve groepssfeer;
• actief wordt opgetreden tegen pestgedrag, discriminatie en uitsluiting;
• vertrouwen en verbondenheid de basis vormen voor leren en ontwikkelen.

Sociale veiligheid ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om aandacht, bewustwording en samenwerking van iedereen op school – van leerlingen, leerkrachten op het PO, docenten op het VO en onderwijsprofessionals met ondersteunende taken, tot ouders en de schoolleiding.

Want alleen in een veilige groep kunnen kinderen en jongeren leren, zich ontwikkelen en uitgroeien tot zelfverzekerde, weerbare en respectvolle volwassenen.

Tien jaar Wet Sociale Veiligheid op School

Sinds 1 augustus 2015 is de Wet Sociale Veiligheid op School van kracht. Deze wet verplicht scholen in het primair, speciaal en voortgezet onderwijs om actief te werken aan de sociale veiligheid van hun leerlingen.

Scholen moeten zorgen voor een veilige omgeving waarin leerlingen zich prettig en geaccepteerd voelen. De wet is er om pesten te voorkomen en sneller aan te pakken.

Scholen zijn verplicht om:

• Een aanspreekpunt pesten aan te stellen: een herkenbaar persoon waar leerlingen terechtkunnen.
• De coördinatie van het veiligheidsbeleid te beleggen: een coördinator sociale veiligheid of Anti-pestcoördinator zorgt ervoor dat beleid leeft in de praktijk.
• Jaarlijks monitoring uit te voeren: een jaarlijks onderzoek naar sociale veiligheid binnen de school door bijvoorbeeld leerlingvragenlijsten.

Deze drie speerpunten zorgen samen voor een structurele aanpak van pesten en het bevorderen van een omgeving waarin kinderen zichzelf kunnen zijn en zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Waarom is deze wet zo belangrijk?

• Pesten heeft een negatieve impact op het welzijn en functioneren van kinderen, zowel sociaal als cognitief. De schade die pesten teweeg brengt wordt vaak levenslang meegedragen.
• Structurele aandacht helpt bij preventie, vroegsignalering en een effectieve aanpak.
• Door deze wet leggen scholen verantwoording af aan de Inspectie van het Onderwijs rondom hun beleid en acties rondom sociale veiligheid.

Maar let op: de wet zet aan tot actie. De uitvoering staat of valt met goed opgeleide onderwijsprofessionals. Uit onderzoek van de Inspectie van Onderwijs blijkt dat dit nog lang niet overal op orde is.

Wetsvoorstel Vrij en Veilig Onderwijs verworpen

Het ministerie van OCW werkte aan een nieuwe wet: Vrij en Veilig Onderwijs. Deze wet moest scholen nog beter in staat stellen om sociale veiligheid te versterken en sneller te handelen bij incidenten. Het streven was dat de wet in werking zou treden vanaf vanaf augustus 2027.

Op 30 juni 2026 is het wetsvoorstel Vrij en Veilig Onderwijs door de Tweede Kamer verworpen. Dat betekent dat het wetsvoorstel geen doorgang vindt. Het belang van preventie is daarmee niet minder groot. Juist dat verdient blijvende aandacht.

Vanuit ons opleidingscentrum en met onze incompany trainingen blijven wij onderwijsprofessionals ondersteunen. We vergroten kennis en geven praktische handvatten die direct toepasbaar zijn.

Ook samen met ons landelijke team van Sta Sterk trainers blijven wij ons inzetten voor het versterken van sociale veiligheid en weerbaarheid. Dat doen we al jaren door pesten te helpen voorkomen, tijdig te signaleren en effectief aan te pakken.

Samen met jou blijven we werken aan scholen en andere organisaties waar ieder kind en iedere jongere zich veilig voelt. Want een sociaal veilige omgeving is de basis om te leren, te groeien en zich optimaal te ontwikkelen.

Onderzoek Inspectie van het Onderwijs: “Sociale veiligheid: voer het gesprek en zorg voor samenhangend beleid”

“Voor een (sociaal) veilige leeromgeving is het nodig om structureel en met alle betrokken partijen het gesprek hierover te voeren. Het belang hiervan is groot, omdat een veilige schoolomgeving noodzakelijk is om tot leren te komen.” Inspectie van Onderwijs.

Uit het onderzoek van de Inspectie van Onderwijs blijkt dat scholen sociale veiligheid belangrijk vinden. Toch is de aandacht vooral gericht op leerlingen en hun ouders, en veel minder op het ondersteunen van personeel om hier op de juiste wijze mee om te gaan. Terwijl juist medewerkers een cruciale rol hebben in het veilig houden van de schoolomgeving.

Schoolleiders gaan er vaak vanuit dat personeel de juiste pedagogische vaardigheden heeft om veiligheid te waarborgen en problemen te herkennen. In de praktijk blijkt dat echter niet altijd zo te zijn.

De Inspectie roept daarom op om sociale veiligheid een structureel gespreksonderwerp te maken. Niet alleen tijdens incidenten, maar juist preventief en regelmatig, met alle betrokkenen: leerlingen, ouders én teamleden.

Lees hier meer over het onderzoek

De rol van de Anti-pestcoördinator bij sociale veiligheid

De Anti-pestcoördinator speelt een centrale rol in het bevorderen van sociale veiligheid op school.

Deze professional zorgt ervoor dat er niet alleen wordt gereageerd op pesten, maar dat er structureel en preventief wordt gewerkt aan een veilige en positieve schoolcultuur. Dat doet hij of zij in samenwerking met leerlingen, leerkrachten, docenten en onderwijsprofessionals met ondersteunende taken, schoolleiding en ouders.

Is er al een Anti-pestcoördinator bij jou op school? Lees dan hier over hoe je deze persoon zichtbaar maakt voor leerlingen, leerkrachten en ouders. 

Reacties op het onderzoek vanuit Kenniscentrum Omgaan met Pesten

“Beleid leeft pas als je het samen vormgeeft én toepast in de praktijk.” 

Mirelle Valentijn, eigenaar Kenniscentrum Omgaan met Pesten en docent aan de opleiding tot Anti-pestcoördinator, reageert op het onderzoek van de Inspectie van Onderwijs. 

Hoewel een anti-pestprotocol niet verplicht is, roept dit vaak vragen op bij cursisten. En terecht. In de praktijk zien we juist dat een goed geïmplementeerd protocol leidt tot duidelijker, krachtiger en eenduidiger handelen. Daarom zijn wij er groot voorstander van, zeker wanneer dit wordt aangevuld met een stroomdiagram op één A4. Zo wordt voor iedereen in één oogopslag duidelijk wie wat doet.”

Wat cursisten zeggen over de opleiding tot Anti-pestcoördinator:

• “Met de checklist uit de opleiding kon ik direct aan de slag om ons verouderde beleid te vernieuwen.”
• “Al na twee opleidingsdagen had ik een eerste opzet voor preventief beleid op school én waardevolle persoonlijke begeleiding ontvangen.”
• “Ik kon de opgedane kennis meteen toepassen. En ik betrek het Kenniscentrum nu ook bij onze studiedag.”
• “We deden al veel, maar deze opleiding gaf me de tools om ook mijn collega’s te versterken. Ons stroomdiagram hangt nu zichtbaar in elke klas. Daar ben ik trots op.”

“Sociale veiligheid is geen bijzaak, maar een basisvoorwaarde.”

Zij deelt ook nog wat praktische tips uit de opleiding: 

1. Ga het gesprek aan met je team, leerlingen én ouders. Doe dit open en eerlijk.  Gebruik hiervoor bijvoorbeeld het spel Gedrag Gedrag van onze samenwerkingspartner School & Veiligheid. Er is een versie voor het basisonderwijs en voor het voortgezet onderwijs. 
2. Stel een gedragscode op. Dit is niet verplicht, maar wel effectief. Het helpt in gesprekken bij conflictsituaties en is waardevol bij de kennismaking met nieuwe ouders of collega’s.
3. Werk samen aan gedeelde normen en waarden. Deze vormen het fundament van je school en binnen het team. Herhaal ze regelmatig — zeker in tijden van personeelswisselingen. Zorg dat ze voelbaar zijn in het dagelijks handelen van het hele team.

Maak het verschil als Anti-pestcoördinator

• Wil jij ook bijdragen aan een schoolklimaat waarin kinderen en jongeren zich veilig voelen en pesten geen kans krijgt?
• Vervul jij al een tijd de rol van Anti-pestcoördinator of coördinator Sociale Veiligheid? Sluit aan en zorg dat je kennis weer helemaal actueel is.
• Ga jij komend schooljaar aan de slag als Anti-pestcoördinator of coördinator Sociale Veiligheid? Bereid je goed voor en start met vertrouwen en de juiste tools.

Volg de opleiding tot Anti-pestcoördinator.

• Je leert hoe je pesten op school beter signaleert, voorkomt en oplost. 
• Je zorgt ervoor dat leerlingen de beste kansen krijgen om optimale leerresultaten te halen
• Je creëert een nog veiliger schoolklimaat
• Je weet hoe jouw school moet voldoen aan de Wet Sociale Veiligheid op School

Want elke leerling die gepest wordt, is er nog steeds één te veel.

In oktober 2026 en januari 2027 starten nieuwe groepen in Vinkeveen.